Tocqueville A. Dawny ustrój i rewolucja.pdf
(
4338 KB
)
Pobierz
A
LEXIS
DE
T
OCQUEVILLE
D
awny
ustrój
I
rewolucja
T
ŁUMACZYŁA
A
NNA
W
OLSKA
W
STĘPEM
OPATRZYŁ
J
ERZY
S
ZACKI
C
ZYTELNIK
W
ARSZAWA
1970
O
AUTORZE
W
ostatnim
rozdziale
Demokracji
w
Ameryce
—
najważ
niejszego
z
pewnością
dzieła
Tocqueville’a,
ono
bowiem
zapewniło
mu
reputację
myśliciela
oryginalnego
—
znajdu
jemy
wywód,
który
zawiera
w
skrócie
wszystkie
bodaj
jego
najważniejsze
idee,
wszystkie
jego
—
jak
sam
to
określał
—
idees
meres
:
To
nowe
społeczeństwo,
które
starałem
się
odmalować
i
które
chcę
osądzić,
dopiero
się
narodziło.
Czas
nie
utrwalił
jeszcze
jego
formy:
wielka
rewolucja,
która
je
stworzyła,
wciąż
trwa
i
w tym,
co
dzieje
się
przed
naszymi
oczami,
trudno
roz
różnić,
co
przeminie
wraz
z
tą
rewolucją,
co
zaś
po
niej
zosta
nie.
Świat,
który
powstaje,
jest
jeszcze
na
poły
ukryty
pod
szczątkami
świata
upadającego
i
wśród
wielkiego
pomieszania
spraw
ludzkich
nie
sposób
powiedzieć,
co
ze
starych
instytucji
i
dawnych
obyczajów
utrzyma
się,
a
co
w
końcu
zniknie.
Chociaż
daleko
jeszcze
do
końca
rewolucji
dokonującej
się
w
stanie
społecznym,
w
prawach,
ideach
i
uczuciach
ludzi,
już
te
raz
nie
można
porównać
jej
dzieł
z
niczym,
co
widziano
po
przednio
na
świecie.
Cofam
się
wiek
po
wieku
aż
do
najodle
glejszej
starożytności;
nie
zauważam
niczego,
co
przypomina
łoby
widok,
jaki
mamy
przed
oczami.
Przeszłość
nie
oświetla
już
przyszłości:
umysł
idzie
naprzód
w
mrokach.
Pośrodku
tego
obrazu
tak
rozległego,
tak
nowego,
tak
niewy
raźnego,
dostrzegam
wszakże
już
teraz
kilka
rysów
zasadni
czych.
Oto
one:
Widzę,
że
dole
i
niedole
są
w
świecie
dość
równo
dzielone.
Znikają
wielkie
bogactwa,
rośnie
liczba
niedużych
fortun;
mno
żą
się
pragnienia
i
ich
zaspokojenia;
nie
ma
ani
nadzwyczaj
nych
dostatków,
ani
beznadziejnej
nędzy.
Ambicja
jest
uczu
ciem
powszechnym,
nie
ma
ambicji
wielkich.
Każda
jednostka
jest
odosobniona
i
słaba,
społeczeństwo
jest
zręczne,
przezorne
i
silne;
poszczególne
jednostki
robią
niewielkie
rzeczy,
Państwo
zaś
wielkie
[...]
Wodzę
wzrokiem
po
tym
nieprzeliczonym
tłumie
podobnych
do
siebie
istot,
gdzie
nikt
nie
stoi
wyżej
ani
niżej
od
innych.
Widok
tej
powszechnej
jednolitości
zasmuca
mnie
i
mrozi,
skłonny
jestem
żałować
społeczeństwa,
którego
już
nie
ma.”1
Przytoczyłem
ten
wywód
w
pewnym
skrócie,
ale
i
tak
orientuje
on
dostatecznie
w
problematyce,
której
podjęcie
uczyniło
Tocqueville’a
klasykiem
myśli
społecznej
XIX
wieku.
Wyliczmy
pokrótce
te
problemy:
Po
pierwsze,
problem
rew
olucj
i
.
Tocqueville
był
jak
mało
kto
świadom,
iż
rewolucja
1789
roku
nie
była
odosobnionym
epizodem
w
historii
Francji,
lecz
stanowiła
ogniwo
długiego
procesu,
dalekiego
jeszcze
w
jego
czasach
od
definitywnego
zakończenia.
Wydarzenia
1848
roku
nie
były
dla
niego
niespodzianką,
a
i
później
nie
przestawał
powtarzać,
że
największą
pomyłką
jest
wiara
w
rychły
ko
niec
rewolucji.
Co
więcej,
Tocqueville
zdawał
sobie
zna
komicie
sprawę,
iż
w
rewolucji
tej
chodzi
o
gruntowną
zmianę
„stanu
społecznego”,
nie
zaś
o
powierzchowne
mo
dyfikacje
samego
tylko
ustroju
politycznego.
Nawet
tak
pasjonujący
jego
współczesnych
wybór
między
monarchią
a
republiką
wydawał
mu
się
kwestią
drugoplanową.
Był
teoretykiem
rewolucji
społecznej.
Po
drugie,
problem
now
eg
o
spo
ł
ec
z
eń
stw
a
.
Tocqueville
próbował
stwierdzić,
jaki
„stan
społeczny”
jest
charakterystyczny
dla
nowych
czasów.
W
Stanach
Zjedno
czonych
odnajdował
go
właśnie
w
formie
najczystszej:
nowe
społeczeństwo
to
przede
wszystkim
społeczeństwo
egalitarne,
demokratyczne
—
w
odróżnieniu
od
przedrewo
lucyjnego
społeczeństwa
hierarchicznego,
arystokratyczne
go.
Na
pozór
myśl
całkiem
banalna.
Rzecz
wszakże
w
tym,
że
Tocqueville
czyni
z
pojęcia
„demokracji”
kategorię
nie
tyle
polityczną,
ile
socjologiczną,
analizując
wielostronnie
pewien
typ
społeczeństwa,
nie
zaś
tylko
organizację
poli
tyczną.
Ponadto,
Tocqueville
dokonuje
ważnego
w
jego
czasach
odkrycia:
burżuazyjna
demokracja,
powszechne
„zrównanie
kondycji”
nie
gwarantuje
bynajmniej
wolności.
Wprost
przeciwnie,
oznacza
ona
postęp
centralizacji,
wzrost
roli
państwa,
ubezwłasnowolnienie
do
pewnego
sto
pnia
równych
jednostek.
Po
trzecie,
problem
historii
.
Tocqueville
był
prze
konany,
iż
z
historii
niewiele
można
się
nauczyć:
różnica
między
dawnymi
i
nowymi
czasami
jest
tak
głęboka,
że
„trzeba
się...
wystrzegać
sądzenia
o
rodzących
się
społe
czeństwach
na
podstawie
idej
pochodzących
ze
społe
czeństw
już
nie
istniejących”.2
Ale
jednocześnie
konieczne
jest
zrozumienie
genealogii
teraźniejszości,
toteż
Tocqu-
eville
napisze
Dawny
ustrój
i
rewolucję
—
dzieło
dające
pośrednio
bardzo
oryginalną
i
nowoczesną koncepcję
histo
riografii
jako
nauki
w
gruncie
rzeczy
pomocniczej,
w
sto
sunku
do
nauki
o
polityce
czy
socjologii.
Po
czwarte,
problem
kon
serw
atyzmu
.
Tocqu-
eville
nie
był
—
oględnie
mówiąc
—
entuzjastą
nowego
społeczeństwa.
Urodził
się
w
starej
rodzinie
arystokratycz
nej,
opłakiwał
upadek
Karola
X,
w
demokracji
dostrzegał
wiele
cech
odpychających,
a
za
najważniejszą
bodaj
tajem
nicę
politycznej
mądrości
uważał
przedrewolucyjne
(a
ra
czej
przedabsolutystyczne)
„ciała
pośredniczące
”.
Ale
fakty
pozostają
faktami;
w
świecie
współczesnym
nieuchronnie
dopełnia
się
dzieło
rewolucji,
następuje
,
„zrównanie
kon
dycji”,
giną
wszelkie
pozostałości
systemu
arystokratycz
nego.
„Świat
polityczny
—
pisze
Tocqueville
—
zmienia
się;
trzeba
szukać
nowych
lekarstw
na
nowe
choroby.”3
Autor
Dawnego
ustroju
i
rewolucji
jest
tedy bodaj
pierw
szym
konserwatystą
całkowicie
pozbawionym
złudzeń
co
do
możliwości
restauracji jakiegoś
umiłowanego
starego
porządku
czy
też
zachowania
dla
przyszłości
tego
wszyst
kiego,
co
z
przeszłości
jeszcze
się
zachowało.
„Nie
chodzi
już
—
pisze
—
o
zachowanie
szczególnych
korzyści
jakie
daje
ludziom
nierówność
kondycji,
lecz
o
zapewnienie
im
nowych
dóbr
podsuwanych
przez
równość.
Nie
próbujmy
upodobnić
się
do
naszych
ojców,
ale
starajmy
się
osiągnąć
wielkość
i
szczęście,
które
byłyby
właściwe
nam
samym.”4
W
politycznym
dziele
Tocqueville’a
dokonuje
się
konsty
tucja
nowoczesnego
konserwatyzmu
jako
ideologii
burżu-
azyjnej.
Te
cztery
wielkie
tematy
to
niemal
całe
bogactwo
Tocqueville’a
jako
teoretyka
i
praktyka
polityki,
socjologa,
historyka,
pisarza.
Twierdzę
jednak,
iż
był
on
jednym
z
najświetniejszych
myślicieli
XIX
stulecia,
a
jego popular
ność
za
życia
i
pośmiertna
sława
były
w
zupełności
zasłu
żone.
Sława
Tocqueville’a
nie
dotarła
do
Polski;
pozostał
on
w
naszym
kraju
autorem
niemal
nie
znanym,
chociaż
popularyzowano
i
tłumaczono
wielu
pisarzy
mniejszej
ran
gi.
Dokonany
przez
Kozłowskiego
skrót
pt.
Dawne
rządy
i
rewolucja
pozostał
do
dziś
jedynym
śladem
zainteresowa
nia.
Rzadko
również
spotykała
się
z
Tocqueville’em
myśl
marksistowska;
jedynym
bodaj
autorem,
który
poświęcił
mu
trochę
więcej
uwagi,
był
Plechanow.
Również
w
now
szej
literaturze
marksistowskiej
stosunkowo
rzadko
spoty
kamy
obszerniejsze
analizy
twórczości
Tocqueville’a.
Zna
na
książka
Ałpatowa5
traktuje
niemal
wyłącznie
o
poglą
dach
politycznych autora
Dawnego
ustroju
,
naświetlając
je
zresztą
nader
jednostronnie.
Ani
razu
nie
podjęto
z
pozycji
marksistowskich
próby
wszechstronnego
i
źródłowego
zbadania
teoretycznego
stanowiska
Tocqueville’a.
Fakt
to
paradoksalny,
jeśli
zważyć
nieustającą
popularność
tego
pisarza
i
rolę,
jaką
odgrywa
w
myśli
społecznej
Zachodu.
Plik z chomika:
Aizococ
Inne pliki z tego folderu:
Reale G. Historia filozofii starożytnej. T. 4.pdf
(44125 KB)
Reale G. Historia filozofii starożytnej. T. 4.djvu
(27069 KB)
Reale G. Historia filozofii starożytnej. T. 4.txt
(1390 KB)
Reale G. Historia filozofii starożytnej. T. 2.pdf
(39443 KB)
Reale G. Historia filozofii starożytnej T. 3.pdf
(22283 KB)
Inne foldery tego chomika:
AH
Arystoteles
Bocheński
Copleston
Domański
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin