Paweł Sekuła - Czarnobyl. Społeczno-gospodarcze, polityczne i kulturowe konsekwencje katastrofy jądrowej dla Ukrainy.pdf

(3732 KB) Pobierz
Biblioteka Fundacji św. Włodzimierza
tom XXIII
Paweł Sekuła
CZARNOBYL
Społeczno-gospodarcze,
polityczne i kulturowe konsekwencje
katastrofy jądrowej dla Ukrainy
Wydawnictwo „Szwajpolt Fiol”
Kraków 2014
Publikacja dofinansowana ze
środków
Katedry Ukrainoznawstwa
Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych
Uniwersytetu Jagiellońskiego
Redaktor serii „Biblioteka Fundacji
św.
Włodzimierza”:
prof. dr hab. Włodzimierz Mokry
Recenzje: prof. dr hab. Tadeusz Steger
dr hab. Jarosław Moklak
Copyright© by Paweł Sekuła, Fundacja
św.
Włodzimierza
Chrzciciela Rusi Kijowskiej w Krakowie, Kraków 2012
Wydawca: Fundacja
św.
Włodzimierza
ul. Kanonicza 15, 31-002 Kraków
tel./fax (48-12) 421 99 96
tel. (48-12) 421 92 94
e-mail: fondsw@poczta.onet.pl
www.nestor.cracow.pl
Korekta: Alina Doboszewska
Projekt okładki: Anna Młynarczyk
Skład komputerowy: Oleg Aleksejczuk
ISBN 978-83-62454-09-9
Druk: Wydawnictwo PLATAN, Kryspinów 189
Przedsłowie
W swojej wzbogacającej studia ukrianoznawcze i społecznie potrzebnej
książce doktor Paweł Sekuła, wykorzystując bogate
źródła,
przedstawia
rzetelną analizę społeczno-gospodarczych, politycznych i kulturowych
konsekwencji katastrofy nuklearnej w 1986 roku w Czarnobylu, której
skutki okazały się szczególnie dramatyczne i bolesne przede wszystkim
dla Ukrainy oraz dla Białorusi, a także dla Rosji i innych państw półkuli
północnej.
Przekonujący i przejrzysty sposób analizowania oraz naświetlania
szeroko zakrojonej problematyki tytułowej jest efektem zarówno
trafnie dobranej interdyscyplinarnej metody rozprawy, jak i erudycji,
dociekliwości oraz predyspozycji badawczych Autora – absolwenta
ukończonych w Uniwersytecie Jagiellońskim studiów magisterskich –
na Wydziale Historycznym i w Katedrze Ukrianoznawstwa na Wydziale
Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ, a także Interdyscypli-
narnych Studiów Doktoranckich na tymże WSMiP UJ.
Jak podkreślili recenzenci tej dopracowanej i wzbogaconej nowymi
informacjami rozprawy doktorskiej – prof. dr hab. Tadeusz Stegner
z Uniwersytetu Gdańskiego i dr hab. Jarosław Moklak prof. UJ „niewąt-
pliwy atut” pracy dr. Pawła Sekuły stanowi jej interdyscyplinarność. Jak
konstatuje prof. T. Stegner „Autor sięga do dorobku historii i socjologii
literaturoznawstwa, nauk prawnych, kulturoznawstwa, a nawet
zyki,
i dość nieźle się w tych wszystkich dziedzinach orientuje. Doceniam
trud badawczy doktoranta, przebadanie setek tomów akt, roczników
prasy w różnych językach, wprowadzenie do obiegu naukowego no-
wych materiałów
źródłowych,
w tym i obcojęzycznych. Omawiana
dysertacja posuwa naprzód naszą wiedzę o przemianach w Związku
Radzieckim i na Ukrainie w końcu XX wieku. W wielu przypadkach są to
badania i ustalenia pionierskie, dla przeciwników i zwolenników energii
atomowej będzie to ciekawa lektura, wywołująca kontrowersje”.
Również dr hab. Jarosław Moklak docenia trafność interdyscyplinar-
nego ujęcia „skutków katastrofy czarnobylskiej dla Ukrainy w aspekcie
zmian społeczno-politycznych, gospodarczych i kulturowych [...] Takie
8
Przedsłowie
podejście do tematu – zauważa Jarosław Moklak – sytuuje [Autora]
w szeregu ambitnych młodych naukowców, mających odwagę poruszać
się w obrębie różnych obszarów badawczych, co przemawia na jego
korzyść i
świadczy
o gotowości do podejmowania wyzwań w zakresie
nauk humanistycznych i społecznych”.
Przedstawione przez Autora opinie i wnioski – stwierdza zarazem
prof. Jarosław Moklak –
świadczą, że
po pierwsze: „rozumie on przeło-
mowe znaczenie katastrofy czarnobylskiej, która nie tylko doprowadziła
do skażenia
środowiska
naturalnego na znacznym obszarze i nasiliła
skalę zachorowań, ale także naruszyła fundamenty ustroju politycz-
nego ZSRS i tradycyjnej sowieckiej postawy psychospołecznej”. Podej-
mując zaś klasyfikację następstw katastrofy jądrowej wyeksponował
Autor pracy „groźne zjawiska zachwiania ogólnoludzkim poczuciem
bezpieczeństwa, co uwolniło strach przed globalnym charakterem
skutków awarii w elektrowniach jądrowych i zwróciło uwagę całego
świata
na Ukrainę”. Z drugiej strony podczas refleksji nad wieloraki-
mi konsekwencjami awarii jądrowej w Czarnobylu Autor przywołuje
świadectwa
gotowości elit, przedstawicieli
środowisk
akademickich,
społecznych i politycznych „do procesów modernizacyjnych oraz dróg
do odbudowy więzi moralnych i restauracji godności narodowej przez
dziesiątki lat niszczonych przez system komunistyczny” – podkreśla
prof. J. Moklak.
Dopowiedzmy w tym miejscu,
że
refleksja nad skutkami katastrofy
czarnobylskiej wyzwoliła działania elit przedstawicieli
środowisk
twór-
czych, organizacji społecznych i kulturalnych do aktywizacji działań na
rzecz kształtowania postaw obywatelskich, odbudowy więzi rodzinnych,
etyki pracy zwłaszcza wśród uczonych nauk technicznych,
świadomych
potrzeby odpowiedzialności za wykonywaną pracę oraz
życia
w zgodzie
z wartościami chrześcijańskimi i standardami europejskimi.
Na uwagę zasługuje zwłaszcza rzetelna rekonstrukcja wydarzeń
w Czarnobylu, mających miejsce bezpośrednio po wybuchu reaktora
jądrowego, którą dr Sekuła przeprowadził w oparciu o bardzo liczne,
różnorodne
źródła
oraz sprawdzone informacje. Zebrane przez Au-
tora fakty wymagały szczególnie pogłębionej analizy, porównywania
danych z wielu
źródeł
oraz konfrontowania opinii i sądów o tych sa-
mych danych, zaistniałych faktach i wydarzeniach, a przede wszystkim
uwzględnienia interpretacji wydarzeń i zestawień liczbowych różnych
Przedsłowie
9
autorów z uwagi na często niewiarygodne, tendencyjne, nieprawdzi-
we informacje o liczbie ofiar i skali skażenia, pochodzące ze
źródeł
sowieckich.
Czerpiąc wiedzę z wielu, zwłaszcza niezależnych opracowań, dr Pa-
weł Sekuła ujawnia rzeczywiście zaistniałe fakty, a zarazem demaskuje
skrywane i sfałszowane przez propagandę sowiecką przyczyny kata-
strofy, a co najważniejsze koryguje podawane przez komunistyczne
władze oficjalne dane o poniesionych ofiarach
śmiertelnych,
skali
zniszczeń i wielorakich katastrofalnych następstw wybuchu jądrowego
w Czarnobylu.
Dokonanie przez dr. Pawła Sekułę tej ważnej dla podjętej w niniej-
szej pracy analizy porównawczej często bardzo rozbieżnych danych
i ocen dotyczących – jak już wspomniano – różnych konsekwencji ka-
tastrofy czarnobylskiej było możliwe po pierwsze: dzięki wykorzystaniu
ogromnej ilości literatury przedmiotu, a po drugie dzięki uwzględnieniu
licznych materiałów
źródłowych
i danych zebranych zarówno podczas
kilkukrotnych wyjazdów Autora do Czarnobyla, a zwłaszcza do miasta
Sławutycza – gdzie znajduje się Czarnobylskie Centrum Bezpieczeństwa
Jądrowego, Odpadów Promieniotwórczych i Radioekologii, a także
dzięki kwerendom w archiwach i bibliotekach Lwowa i Kijowa, gdzie
mieści się Muzeum Czarnobyla.
Wynikające z analizy zgromadzonego z wielką pieczołowitością
obszernego materiału nowe ustalenia zawiera – jak już zasygnalizowa-
no – przedstawiony przez Autora w sposób zwięzły rozwój wydarzeń
bezpośrednio po katastrofie. Ukazane zostały tu opłacone ofiarami
śmiertelnymi
ludzi wysiłki zmierzające do ograniczenia promieniowa-
nia radioaktywnego i budowę prowadzoną z zasługującą na podziw
i narażeniem
życia
wielu osób osławionego „sarkofagu”, a także mię-
dzynarodowa współpraca Związku Sowieckiego oraz próba określenia
medycznych skutków katastrofy.
Kolejnym ważnym walorem rozprawy dr. P. Sekuły jest fakt,
że
do-
konując pogłębionej analizy zebranych dokumentów i materiałów stara
się on uzasadnić, iż główne przyczyny tragedii czarnobylskiej należy
upatrywać w nieefektywności i niesprawności samego sowieckiego
systemu sprawowania władzy. Problemowi temu poświęcona została
część pracy, w której Autor przedstawia awarię czarnobylską jako efekt
komunistycznej gospodarki planowej oraz wpływy zimnowojennych
Zgłoś jeśli naruszono regulamin