Oleg Łatyszonek, Eugeniusz Mironowicz - Historia Białorusi od połowy XVIII do końca XX wieku.pdf

(1500 KB) Pobierz
Oleg Łatyszonek
Eugeniusz Mironowicz
Historia Białorusi
od połowy XVIII do końca XX wieku
Związek Białoruski w Rzeczypospolitej Polskiej
Katedra Kultury Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku
KsiąŜka wydana dzięki pomocy finansowej
Ministerstwa Edukacji Narodowej
Redakcja naukowa
Eugeniusz Wappa
Opracowanie typograficzne
Aleksander Maksymiuk
Korekta
Witalis Łuba
Copyright © by Związek Białoruski w Rzeczypospolitej Polskiej
ISBN 83-910058-3-6
Druk
„Offset-Print”, ul. Broniewskiego 14, Białystok
Spis treści
Od autorów
..........................................
I. Białoruś wpołowie XVIII wieku
....
Kraj iludzie .....................................
Struktura społeczna ..........................
Gospodarka ......................................
Wczesne Oświecenie ........................
Panowanie Augusta III .....................
II. Polityczna destabilizacja
................
Wojna siedmioletnia .........................
Reforma iprzewrót wRosji ...............
Walka otron polski ...........................
Reformy Katarzyny II iStanisława
Augusta ...........................................
Sprawa dysydencka ..........................
Konfederacja barska .........................
I rozbiór Rzeczypospolitej ................
III. Białoruś między rozbiorami
..........
Przejęcie przez Rosjan władzy
nadzaanektowanymi ziemiami .........
„Ucalanie” Rzeczypospolitej ............
Stosunki międzywyznaniowe na
ziemiach przyłączonych do Rosji .......
Sprawy unitów iprawosławnych
wRzeczypospolitej ..........................
Szkolnictwo .....................................
Gospodarka ......................................
IV. Czasy wielkich reform ikolejnych
rozbiorów
.............................................
Reformy Sejmu Wielkiego ................
Konstytucja 3 Maja ...........................
Konfederacja targowicka ...................
II rozbiór .........................................
Insurekcja kościuszkowska ...............
III rozbiór Rzeczypospolitej ..............
Kultura rozwiniętego Oświecenia ......
V. Wzgiełku wojen napoleońskich
......
W zaborze pruskim iaustriackim .......
Panowanie Pawła I ...........................
10
12
12
13
14
15
16
17
17
17
18
18
19
20
21
22
22
23
23
24
25
27
29
29
29
30
31
31
33
34
37
37
38
Odbudowa Polski na Białorusi ..........
Obwód białostocki ...........................
Karta litewska ibiałoruska ................
Wojna 1812r. Ofensywa francuska ....
Urządzenie Litwy iBiałorusi ............
Odwrót Napoleona ...........................
Kongres Wiedeński ..........................
VI. Gospodarka wpółwieczu
powielkiej wojnie
................................
Straty wojenne .................................
Rolnictwo ........................................
Przemysł ..........................................
Miasta .............................................
Ogólny stan gospodarki ....................
VII. Oświata wIpołowie XIXw.
— odpolonizacji do rusyfikacji
...........
Kurator Czartoryski ..........................
Uniwersytet Wileński .......................
Białoruskie koło akademickie ...........
Akademia Połocka ............................
Stopniowa likwidacja Uniwersytetu
Wileńskiego .....................................
Pierwsza wyŜsza szkoła rolnicza ........
Szkolnictwo średnie. Struktura
szkolnaiprogramy nauczania ............
Depolonizacja irusyfikacja
szkolnictwa ......................................
Szkoły parafialne ..............................
Problem narodowościowy .................
Depolonizacja szkolnictwa
elementarnego .................................
Nauczanie dzieci Ŝydowskich ...........
Unickie szkoły parafialne na
Białostocczyźnie ...............................
Przyczyny zapóźnienia
edukacyjnego ...................................
VIII. Kultura Białorusi wpierwszych
dziesięcioleciach XIX w.
.....................
38
39
41
42
43
44
44
46
46
46
48
49
50
51
51
51
52
52
53
53
54
55
56
57
58
58
58
59
60
5
Miłośnicy Słowiańszczyzny ............... 60
Początki białorusoznawstwa .............. 61
Zanik piśmiennictwa białoruskiego .... 62
Nauki historyczne ............................ 64
Muzyka ........................................... 65
IX. Przemiany struktury społecznej
... 66
Legitymacja szlachty ........................ 66
Wysiedlenie śydów ze wsi do miast ... 66
Próby poprawy połoŜenia chłopów .... 68
Reforma chłopska wdobrach
skarbowych ...................................... 69
Zmiany administracyjne ................... 69
X. Kasata unii brzeskiej
...................... 71
Walka duchowieństwa świeckiego
zzakonem bazylianów ...................... 71
Pyrrusowe zwycięstwo „białych” ...... 72
Przygotowania do kasaty unii ............ 73
Zjednoczenie Kościoła unickiego
zprawosławnym ............................... 74
XI. Powstańcy, rewolucjoniści
ikonspiratorzy
..................................... 76
Tajne towarzystwa ............................ 76
Powstanie 1831 roku ........................ 77
Represje popowstaniowe .................. 79
Konspiracje po powstaniu 1831 r. ...... 79
Wiosna Ludów na Białorusi .............. 80
XII. Między kulturą polską arosyjską
.. 83
Ludoznawstwo: nauka ipolityka ....... 83
Nowa rola literatury .......................... 83
Wileński proces literatów .................. 85
Muzyka narodowa ............................ 86
Sztuki piękne .................................. 86
XIII. Liberalne początki panowania
Aleksandra II
....................................... 87
Wojna krymska ................................ 87
Wiosna posewastopolska ................... 87
Rozkwit literatury białoruskiej .......... 88
Przewrót wnauce historycznej .......... 90
Zniesienie poddaństwa ..................... 90
XIV. Powstanie styczniowe
................ 92
OŜywienie nastrojów
niepodległościowych wKrólestwie
Polskim, na Litwie iBiałorusi ........... 92
Władze rosyjskie wobec problemu
białoruskiego ................................... 93
Powstanie ........................................ 94
XV. Dwudziestolecie po wielkim
wstrząsie
............................................... 98
Rządy stanu wyjątkowego ................ 98
Wieś imajątek po reformie chłopskiej .. 98
Szkolnictwo 1860-1880 ..................... 99
XVI. Nowy krajobraz gospodarczy
... 102
Transport ikomunikacja .................. 102
Nowe zjawiska w przemyśle .............
Odporność na światowy kryzys ........
Miasta ............................................
Głęboka przemiana wiejskiej
gospodarkitowarowej ......................
Gospodarstwo chłopskie uprogu
rynku ..............................................
Przyśpieszenie zmian
na początku XX w. ..........................
Reforma Stołypina ..........................
Wychodźstwo ..................................
Kapitał ............................................
Handel ...........................................
XVII. śycie polityczne iumysłowe
pod koniec XIX w.
..............................
Stagnacja Ŝycia politycznego ............
Pierwsi narodnicy ............................
Białoruska frakcja Woli Ludu ...........
Kółka studenckie iuczniowskie .......
Socjaliści .........................................
Syjoniści .........................................
Szkolnictwo na przełomie
XIX iXX w. ....................................
Liberalna inteligencja białoruska .....
Nowe pokolenie wliteraturze
białoruskiej .....................................
Literatura winnych językach ...........
Muzyka isztuki piękne ...................
Teatr ikinematograf ........................
XVIII. Ziemie białoruskie wlatach
1900-1915
............................................
Ludność Białorusi na początku
XXwieku .......................................
Powstanie białoruskich struktur
politycznych ...................................
Spory wokół kwestii agrarnej ...........
Ruch białoruski podczas rewolucji
1905-1907 .......................................
Praca organiczna ..............................
Reakcje rosyjskie ipolskie na
białoruskie odrodzenie narodowe .....
XIX. Iwojna światowa na Białorusi
...
W strefie przyfrontowej ...................
Białoruskie Towarzystwo Pomocy
Ofiarom Wojny ................................
„BieŜanstwa” ..................................
Pod niemiecką okupacją ..................
Po wschodniej stronie frontu ...........
Białoruski Komitet Narodowy ..........
Wielka Rada Białoruska ...................
Problem białoruskiego wojska ..........
Przewrót bolszewicki na Białorusi ....
XX. Białoruska Republika Ludowa
....
103
104
105
105
106
107
108
109
109
110
111
111
111
112
113
114
115
116
118
118
119
119
120
121
121
122
123
123
124
125
127
127
128
128
129
130
131
132
132
133
134
6
I Zjazd Wszechbiałoruski ................. 134
Dwuwładza wMińsku ..................... 135
Rokowania wBrześciu, walki
wMińsku ....................................... 135
Zwrot ku niepodległości .................. 136
Ogłoszenie niepodległości Białorusi ... 137
Walka omiędzynarodowe
uznanie BRL .................................. 138
XXI. Białoruska państwowość
radziecka
............................................. 139
Bolszewicka strategia ....................... 139
Powstanie Białoruskiej Socjalistycznej
Republiki Radzieckiej ...................... 139
Tymczasowy Rewolucyjny Robotniczo-
Chłopski Rząd Białorusi ................... 140
Socjalistyczna Radziecka Republika
Litwy iBiałorusi ............................. 140
Rządy bolszewickie ......................... 141
XXII. Wojna polsko-radziecka.
Podział Białorusi
................................. 142
Obietnice polskich wodzów
ibiałoruskieoczekiwania ................. 142
Pokojowe propozycje bolszewików .... 143
Polityka polska na Białorusi
(1919-1920) ..................................... 143
Politycy białoruscy wobec rządów
polskich .......................................... 144
BSRR po raz drugi .......................... 145
Białoruski Komitet Polityczny
igenerał Bułak-Bałachowicz ............ 145
Powstanie Słuckie ........................... 146
„Zielony Dąb” ................................ 147
Białorusini wobec „buntu”
śeligowskiego ................................. 147
Sojusz białorusko-litewski ............... 147
Traktat ryski. Podział Białorusi ......... 148
XXIII. Białoruś Radziecka
(1921-1939)
......................................... 149
Ludność iterytorium. Status prawny
republiki ......................................... 149
Ustrój społeczny ipolityczny ........... 150
Likwidacja niekomunistycznych
organizacji politycznych ................... 151
Gospodarka Białorusi wokresie
NEP-u ............................................ 152
Rozwój rolnictwa ............................. 153
Białorutenizacja Ŝycia publicznego .... 155
Zmiana orientacji polityków
emigracyjnych ................................. 156
Ideologiczne podstawy rozprawy
zruchem białoruskim ...................... 157
Walka z„narodowym
demokratyzmem” ........................... 158
Związek Wyzwolenia Białorusi .........
Rusyfikacja .....................................
Industrializacja ................................
Klasa robotnicza podporą socjalizmu ..
Chłopi głównym wrogiem władzy
radzieckiej ......................................
Akcja kolektywizacyjna 1930 r. ........
„Prawo pięciu kłosów” ....................
Skutki kolektywizacji ......................
Podstawy prawne stalinowskiego
ludobójstwa ....................................
Kuropaty ........................................
XXIV. Białorusini
wII Rzeczypospolitej
.........................
Społeczeństwo — struktura społeczna
izawodowa. PołoŜenie socjalne .........
Wieś iproblem agrarny ....................
Polityka polska na ziemiach
zamieszkałych przez Białorusinów ....
Obóz ugody zPolakami ...................
Białoruski rząd emigracyjny
iantypolska partyzantka ..................
Upadek białoruskiej opozycji
zbrojnej ..........................................
Korpus Ochrony Pogranicza .............
Próby reform ...................................
Sprawa szkolnictwa wjęzyku
białoruskim .....................................
Białoruś Zachodnia wpolityce
Kominternu ....................................
Białorusini iwybory parlamentarne
1922 r. ............................................
Białoruski Klub Poselski iwalka
oautonomię kulturalną ....................
Rewolucja hromadowska .................
Likwidacja Hromady .......................
„Zmahannie” ..................................
Białoruski Związek Włościański .......
Białoruska Chrześcijańska
Demokracja ....................................
Chadecja prawosławna .....................
Centrsajuz ......................................
Białoruski ruch
narodowo-socjalistyczny ..................
Komunistyczna Partia Zachodniej
Białorusi .........................................
Obóz sanacyjny wobec problemu
białoruskiego ..................................
Sytuacja Cerkwi prawosławnej .........
XXV. BSRR wlatach 1939-1941
......
Zjednoczenie pod radzieckim
berłem ............................................
Bramy triumfalne ............................
159
160
160
161
161
162
163
164
164
165
167
167
169
169
171
171
173
174
174
175
175
175
176
177
178
178
179
179
180
180
181
182
182
185
187
187
188
7
Zgłoś jeśli naruszono regulamin