Poniższe wytyczne opracowane zostały na podstawie aktów prawnych i norm dotyczących wymagań odnośnie instrukcji bhp dla stanowiska pracy, a mianowicie:
– Kodeksu pracy,
– rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy,
– PN – EN 614-1. – Maszyny. Bezpieczeństwo. Ergonomiczne zasady projektowania. Terminologia i wytyczne ogólne.
Celem opracowania wytycznych jest określenie sposobu postępowania oraz wyszczególnienie i charakterystyka wymagań oraz warunków bhp określonych w obowiązujących przepisach i normach.
Zakres opracowania wytycznych obejmuje:
– zdefiniowanie stanowiska pracy oraz rodzajów stanowisk pracy,
– charakterystykę technicznych i organizacyjnych elementów określających stanowisko pracy,
– charakterystykę i wykaz aktów prawnych i norm określających wymagania i warunki bhp dla stanowisk pracy,
– wytyczne szczegółowe dla opracowania instrukcji bhp dla stanowiska pracy.
Stanowiska pracy w zakładzie pracy są to podstawowe komórki organizacyjno-funkcjonalne, które zostały wydzielone w przestrzeni pracy, wyposażone w środki techniczne oraz przedmioty pracy, przy pomocy których pracownik wykonuje zadania – czynności pracy. Stanowiska pracy są organizowane w celu wykonywania zadań – czynności podstawowych, wynikających z procesów technologicznych oraz zadań – czynności pomocniczych związanych z obsługą i zarządzaniem tymi procesami, których wspólnym celem jest wytworzenie wyrobu lub usługi. Różnorodność zadań związanych z realizacją wspólnego celu decyduje o różnorodności stanowisk pracy, jakie organizowane są w zakładzie pracy.
W rozporządzeniu MPiPS określone zostały podstawowe rodzaje stanowisk pracy, dla których pracodawca zobowiązany jest dostarczyć aktualne przepisy bhp.
Są to następujące rodzaje stanowisk:
1) Stanowiska, na których wykonywane są czynności wynikające z realizowanych w zakładzie procesów technologicznych:
– stanowiska bezpośrednio produkcyjne i związane z wytwarzaniem wyrobów lub usług,
– stanowiska pomocnicze i usługowe związane z wytwarzaniem (remontowe, konserwacyjne, transportowe, magazynowe),
– stanowiska administracyjno-gospodarcze (biurowe, ochrony, zabezpieczenia, czystości, itp.).
2) Stanowiska na których wykonywane są prace szczególnie niebezpieczne, związane z wysokim stopniem zagrożenia wypadkowego lub zdrowia, a mianowicie:
– stanowiska remontowe, montażowe , rozbiórkowe, budowlane – działające bez wstrzymania ruchu zakładu lub jego części,
– stanowiska w zbiornikach, kanałach, wnętrzach urządzeń technicznych oraz w przestrzeniach zamkniętych,
– stanowiska na wysokości, które w rozumieniu rozporządzenia dotyczą prac wykonywanych na powierzchni znajdującej się na wysokości co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub terenu,
– inne stanowiska, które pracodawca uzna za niebezpieczne lub o wysokim stopniu zagrożenia.
3) Stanowiska obsługi maszyn, instalacji i innych urządzeń technicznych, a mianowicie:
– stanowiska obsługi maszyn stacjonarnych z własnym napędem mechanicznym,
– stanowiska obsługi urządzeń transportowych i innych przejezdnych,
– stanowiska obsługi maszyn z więcej niż jednym elementem sterowniczym,
– stanowiska obsługi maszyn wielostanowiskowych.
4) Stanowiska, na których występują materiały i substancje niebezpieczne, a mianowicie;
– stanowiska wytwarzania i pakowania materiałów niebezpiecznych,
– stanowiska magazynowania materiałów niebezpiecznych,
– stanowiska transportu (przeładunków i przewozu) materiałów niebezpiecznych,
– stanowiska stosowania materiałów niebezpiecznych,
– stanowiska unieszkodliwiania i neutralizacji materiałów niebezpiecznych.
Pracodawca zobowiązany jest do wywieszania w punktach pierwszej pomocy i przy apteczkach Instrukcji o udzielaniu pierwszej pomocy w razie wypadku wraz z wykazem pracowników przeszkolonych w udzielaniu pierwszej pomocy.
2. Określenie instrukcji bhp dla stanowiska pracy oraz wykaz jej podstawowych elementów.
Instrukcja bhp dla stanowiska pracy jest to zbiór warunków technicznych i organizacyjnych ustalonych na podstawie obowiązujących norm i przepisów, jakim powinno odpowiadać to stanowisko ażeby wykonywane czynności nie stanowiły zagrożenia dla zdrowia i życia pracownika oraz zagrożenia dla środowiska.
Prawidłowo opracowana instrukcja bhp powinna zawierać:
– parametry stanowiska pracy,
– opis bezpiecznego wykonywania czynności pracy,
– warunki ergonomicznego rozmieszczenia urządzeń technicznego wyposażenia w stosunku do obsługującego pracownika,
– warunki fizyczne, chemiczne i biologiczne przestrzeni stanowiska,
– warunki bezpiecznej obsługi maszyn, urządzeń i narzędzi,
– wyszczególnienie zagrożeń występujących na stanowisku w czasie wykonywania pracy oraz sposoby ich eliminowania lub ograniczania.
Zaznaczyć należy, że sposób zorganizowania stanowiska pracy oraz jego wyposażenie powinny zostać opisane w dokumencie procesu technologicznego realizowanego w zakładzie. Instrukcja bhp, opierając się na ustaleniach dokonanych w dokumentacji technologicznej powinna określać warunki bhp dla poszczególnych elementów składowych stanowiska pracy.
Instrukcję bhp należy opracowywać dla stanowiska pracy, które zostało zorganizowane w konkretnym miejscu na powierzchni pomieszczenia produkcyjnego lub terenu otwartego, na którym będą wykonywane czynności pracy według ustalonych zasad, przy pomocy maszyn, urządzeń i narzędzi, na określonym przedmiocie pracy, przez pracownika o odpowiednich kwalifikacjach, w warunkach środowiska pracy określonego czynnikami fizycznymi, chemicznymi.
Instrukcja bhp będzie zatem składać się z elementów w których zostaną scharakteryzowane poszczególne zagadnienia dotyczące organizacji stanowiska pracy, bezpiecznego wykonywania pracy na tym stanowisku, występujących zagrożeń oraz sposobów im przeciwdziałania.
W związku z powyższym instrukcja bhp dla stanowiska pracy powinna zawierać następujące elementy:
1) określenie czynności pracy raz przedmiotu pracy,
2) zasady organizacji stanowiska pracy,
3) zasady obsługi i stosowania środków pracy – urządzeń technicznego wyposażenia stanowiska pracy,
4) prace szczególne niebezpieczne,
5) warunki, jakim powinien odpowiadać pracownik obsługujący stanowisko pracy,
6) odzież robocza, ochronna i środki ochrony indywidualnej oraz zasady udzielania pierwszej pomocy.
3. Do opracowania instrukcji bhp należy wykorzystywać następujące materiały pomocnicze:
Akty prawne (Kodeks pracy, ustawy, rozporządzenia) – podstawowym aktem prawnym regulującym całokształt problemów bezpieczeństwa i higieny pracy jest Kodeks Pracy.
Normy krajowe (PN) – warunki bezpieczeństwa i higieny pracy w odniesieniu do konstrukcji i eksploatacji środków transportu, maszyn i urządzeń technicznych, parametrów, warunków mikroklimatu, oświetlenia pomieszczeń pracy, zostały określone w PN.
Normatywy techniczne (warunki techniczne dozoru technicznego) – znaczna grupa urządzeń technicznych, takich jak: urządzenia ciśnieniowe (kotły parowe, zbiorniki ciśnieniowe), zbiorniki na materiały szkodliwe dla zdrowia, urządzenia transportowe (suwnice, żurawie, dźwigi do przemieszczania osób i ładunków), przenośniki do przemieszczania osób lub materiałów niebezpiecznych – podlegają dopuszczeniu do eksploatacji oraz okresowym kontrolnym, dokonywanym przez Urząd Dozoru Technicznego, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r – w sprawie dozoru technicznego. Dla urządzeń tych zostały opracowane przez Urząd Dozoru Technicznego – warunki techniczne dozoru technicznego, w których określone zostały wymagania w zakresie konstrukcji, wykonania oraz warunki bezpiecznej eksploatacji tych urządzeń. np. warunki techniczne dozoru technicznego PT – UC – 90. Urządzenia ciśnieniowe – dotyczą warunków eksploatacji zbiorników i instalacji ciśnieniowych.
DTR (dokumentacja techniczno – ruchowa) – maszyny i urządzenia techniczne nie podlegające kontroli Dozoru Technicznego, takie jak tokarki, frezarki, wózki transportowe, prasy, spawarki elektryczne itp. Wyposażone zostały przez producenta w Dokumentacje Techniczno – Ruchową (DTR)dostarczaną wraz z urządzeniem. Dokumentacja ta zawiera szczegółowe wytyczne dotyczące warunków montażu i uruchomienia, warunków bezpiecznej eksploatacji (czynności obsługi urządzenia przed rozpoczęciem pracy, warunków prawidłowej eksploatacji w czasie pracy w zakresie dopuszczalnego obciążenia, dopuszczalnych czynności roboczych, ciśnienia itp. a także czynności po zakończeniu pracy), terminów i zakresów dokonywania czynności: obsługi dziennej, przeglądów, remontów okresowych i generalnych.
Instrukcje obsługi – w odniesieniu do prostych maszyn i urządzeń obsługiwanych ręcznie na stanowiskach pracy (wiertarki elektryczne, stołowe, gilotyny, lutownice) – warunki bezpiecznej eksploatacji opracowuje producent i dostarcza wraz z urządzeniami. Informacje zawarte w powyższych dokumentach (warunkach technicznych dozoru technicznego DTR, oraz instrukcjach obsługi) dotyczące warunków eksploatacji urządzenia będą stanowiły podstawę przy opracowywaniu instrukcji bhp w zakresie wykazu czynności, jakie pracownik obsługujący urządzenie będzie wykonywał przed uruchomieniem urządzenia przed rozpoczęciem pracy, w czasie pracy oraz po jej zakończeniu.
Instrukcje bhp – dostępne są opracowane już instrukcje bhp. Instrukcje te dotyczą głównie obsługi maszyn i urządzeń produkcyjnych, stanowisk roboczych, urządzeń transportowych, stanowisk pomocniczych w zakładzie. Zakres opracowania tych instrukcji obejmuje następujące zagadnienia:
– wymagania w odniesieniu do obsługującego pracownika,
– podstawowe czynności przed rozpoczęciem pracy,
– zasadnicze czynności w czasie obsługi urządzenia,
– czynności zabronione obsługującemu podstawowe czynności po zakończeniu pracy,
– postępowanie w przypadku awarii,
– uwagi końcowe (dotyczące zaopatrzenia stanowiska w apteczkę, sposobu zgłaszania wypadków przy pracy, awarii urządzenia ).
Instrukcje powyższe mają charakter uniwersalny i dotyczą jedynie czynności związanych z techniczną obsługą maszyn i urządzeń, bądź stanowisk pracy. W instrukcjach tych nie uwzględnia się miejscowych warunków, w jakich zlokalizowano stanowisko pracy (w pomieszczeniu lub na terenie otwartym zakładu), parametrów stanowiska pracy, jego wyposażenia, mikroklimatu, a także występujących czynników fizycznych, chemicznych. Nie uwzględnia się, wyznaczonych dla stanowiska czynności pracy na określonym przedmiocie pracy, uwzględniając jedynie czynności obsługi maszyny i urządzenia. Nie uwzględnia się właściwości fizycznych, chemicznych, a także zagrożeń, jakie mogą powodować czynności pracy.
Dokumentacja technologicznego procesu produkcyjnego – w dokumentacji technologicznego procesu produkcyjnego realizowanego w zakładzie zostały określone stanowiska pracy, na których wykonywane są czynności związane z wytwarzaniem wyrobów oraz stanowiska do wykonania zadań pomocniczych lub obsługi procesu produkcyjnego.
sq3llx