Sokołowski Jan - Ptaki Polski.pdf

(21966 KB) Pobierz
W ST Ę P
W obec w zrastającego zainteresow ania ptakam i, tą najpiękniejszą ozdobą
krajobrazu, ich znaczeniem gospodarczym , biologią i ochroną, zaistniała
potrzeba w ydania atlasu z barw nym i ilustracjam i, k tóry u m ożliw iłby łatw e
i szyb k ie oznaczenie w szystk ich gatunków żyjących na terenie naszego kraju.
N in iejszy atlas przedstaw ia ptaki gnieżdżące się w Polsce oraz te, które
w praw dzie gnieżdżą się poza granicam i, lecz na wędrów kach regularnie albo
dość regularnie kraj nasz odw iedzają. J est ich w sum ie 282 gatunki. N a to ­
m iast nie uw zględniono przybyszów bardzo rzadkich lub pojaw iających się
ty lk o przypadkow o, jak np. pelikanów , czerw onaków , licznych w schodnio-
azjatyckich drozdów i wielu innych gatunków m im o to, że ich spreparowane
okazy m ożem y spotkać w m uzeach lub zbiorach naukow ych. W obec zdol­
ności lotu i przenoszenia się p tak a z m iejsca na m iejsce na olbrzym ich prze­
strzeniach, m ożliw e je st zbłądzenie na teren y środkowej E u ropy niem al
każdego p tak a, żyjącego norm alnie w północnej A fryce, w schodniej A zji
lub A m eryce P ółnocnej. T acy rzadcy i zupełnie przypadkow i przybysze,
zbłąkani i przypędzeni przeważnie przez m gły, huragany i burze, w zbudza­
ją w praw dzie zainteresow anie przyrodników , lecz om aw ianie ich w n in iej­
szym atlasie m ogłoby jedynie utrudnić szybkie rozpoznanie gatu nków rodzi­
m ych.
P oszczególne gatunki nie zaw sze są przedstaw ione w porządku sy stem a ­
ty czn y m , odpow iadającym ich naturalnem u pokrew ieństw u. N iejednokrotnie,
ze w zględu na ułatw ienie rozpoznania, dwa dość odległe od siebie gatunki,
przedstaw iono tu ż obok siebie. Chodziło o w yraźne przeciw staw ienie dwóch
form , które, m im o różnic w budow ie anatom icznej są do siebie ta k podobne,
że oglądane w wolnej przyrodzie z w iększej odległości niełatw o dają się roz­
poznać. T ypow e przykłady to gągoł i tracz bielaczek, gęś białoczelna i gęś
m ała, dzw oniec, k u lczyk i czy ży k itd . R ów nież ze w zględu na ła tw iej­
sze rozpoznanie cech, zwłaszcza trudniejszych do zauw ażenia, zestaw io­
no na niektórych tablicach po kilka gatunków obok siebie. Tak np.
w szystk ie 5 gatu n ków n aszych pokrzew ek, których odróżnienie sprawia ty le
trudności każdem u początkującem u obserw atorow i, um ieszczono na jednej
ta b licy .
N iek ied y odróżnienie pokrew nych gatunków w ydaje się na pierw szy rzut
oka praw ie n iem ożliw e. W takich w ypadkach należy zwrócić uw agę nie tylk o
na k szta łt i ogólną barwę upierzenia, ale również na cechy bardziej subtelne,
ja k lusterka lub linie zaznaczające się na skrzydłach i ogonie, ciem niejszą
lub jaśn iejszą barwę podgardla, dzioba i nóg. Tak np. pierw iosnek różni się
od niezm iernie podobnego piecuszka jedynie ciem niejszym i nogam i, piegża
od innych pokrzew ek przede w szystkim jaśn iejszym podgardlem , tw orzącym
w yraźny k ontrast z ciem niej ubarw ionym i bokam i głow y.
Jeżeli na tab licach różnice m iędzy dw om a gatunkam i byw ają tak n ie­
znaczne, że m ożem y je zauw ażyć dopiero po dłuższym przyglądaniu się,
jak w tak im razie dam y sobie radę z poznaw aniem ptaków w przyrodzie?
Ż yw y p tak nie czeka i pozw ala obserwow ać się na ogół jed yn ie z większej
odległości.
W w olnej przyrodzie przychodzą nam z pom ocą dw ie bardzo w ażne oko­
liczności: środow isko, w jakim ptaka spostrzegam y oraz jego głosy. Zwłaszcza
głosy są, m im o w ielkiej różnorodności, dla każdego gatunku ta k znam ienne,
że chociaż nie w iem y, czy zaobserw ow any przez nas p tak jest np. pierw iosnkiem
czy też piecuszkiem , w ątpliw ości nasze znikają n atych m iast, gd y u sły szy m y
stale z ty c h sam ych sylab złożony m onotonny śpiew pierw iosnka obok m elo­
dyjnego i w dłuższą zw rotkę złożonego śpiew u piecuszka. N a głosy ptaków
należy zatem zw rócić szczególną uwagę i porów nyw ać je z opisem w
A tlasie
,
gdyż w wolnej przyrodzie stanow ią one często jed y n y znak um ożliw iający
nam orientację.
W
atlasie w id zim y każdy gatunek przedstaw iony w jego naturalnej i n aj­
bardziej znam iennej pozycji. Celem łatw ego rozpoznania ptaka w locie przed­
staw iono w zm niejszeniu rów nież k ształt i barwę p tak a lecącego. W arto
zwrócić uw agę, jak bardzo niektóre gatunki zm ieniają w ygląd zew nętrzny,
kiedy zerwą się do lo tu . Tam gdzie zachodzi znaczna różnica w barwach lub
k ształcie m iędzy sam cem a sam icą, p takiem m łodym a dojrzałym płciow o,
m iędzy szatą letn ią a jesienną lub zim ow ą, zostały uw zględnione rów nież te
różnice i pokazane w całości lub częściow o. Jeżeli n atom iast pew ien gatunek
został przedstaw iony ty lk o na jednej ilustracji, należy przyjąć, że nie istnieją
u niego w iększe różnice d otyczące płci, w ieku lub pory roku.
Może się zdarzyć, że m im o najlepszego w ykonania oryginałów tablic,
w druku nabiorą one mniej lub więcej nienaturalnego zabarw ienia: w ypadną
np. zb yt żółte, brązowe lub zielone. Są to błędy nieuniknione przy m asowej
reprodukcji, a zrozum iałe dla ty ch , k tórzy w iedzą, jak ie trudności techniczne
nastręcza rozprow adzenie na szeregu klisz odpow iednich barw.
W ilu strow an ym atlasie zbędne są szczegółow e opisy d otyczące barw
i k szta łtu . W zw ięzłych i treściw ych objaśnieniach m ożna b yło zatem uw zglę­
dnić inne w łaściw ości gatunku, które przyczynić się m ogą do pew niejszego
rozpoznania zaobserw ow anego ptaka, a rów nocześnie dają pew ien zasób w iado­
m ości d o tyczących jego biologii. A więc w kilku słow ach i m ożliw ie w tej samej
kolejności scharakteryzow ano cechy rozpoznaw cze, środow isko, w którym
norm alnie gatu n ek w ystęp u je, rozm ieszczenie w P olsce, głosy, p ożyw ienie,
gniazdo, jaja, wędrówki i w ym iary ciała. Jed yn ie w w y jątk ow ych przypadkach,
aby uniknąć pow tórek, odw ołano się do części opisu gatunku poprzedzającego
albo też om ów iono pewne szczegóły szerzej, zw łaszcza tam , gdzie biologia
gatu n ku jest odm ienna i budzi szczególne zainteresow anie. Tak np. sposób
rozm nażania się kukułki, rozpow szechnienie synogarlicy tureckiej, toki cie­
trzew i, w alki bojow ników itd . opisano dokładniej.
B arw ny atlas pow inien ułatw ić nam szybką orientację i słu żyć nie ty lk o
w dom u, lecz przede w szystk im na w ycieczkach w terenie. N ie m oże b yć
zb y t obszerny, a zatem nie m oże podaw ać w yczerpujących, podręcznikow ych
w iadom ości. K to chciałby zaznajom ić się z n aszym i ptak am i bliżej, dow ie­
dzieć się o nich czegoś w ięcej, pow inien skorzystać również z innej literatury.
D o tego celu m ogą posłużyć następujące książki, om aw iające w sposób bardziej
szczegółow y budow ę anatom iczną, biologię i w ystępow anie ptaków na terenie
P o lsk i:
J. D om aniew ski —
Ornitologia łowiecka
I
—
III.
W arszaw a 1951, 1952.
B. Ferens i R. W ojtusiak —
Ornitologia ogólna.
W arszaw a 1960.
J . Sokołowski
—
Ochrona ptaków.
K raków 1954.
,,
—
Z biologii ptaków.
W arszaw a 1950.
,,
—
P taki ziem polskich
I —II . W arszaw a 1958.
,,
—
Sowy.
W arszaw a 1953.
,,
—
Ptaki drapieżne.
W arszaw a 1956.
,,
—
P taki wodne i błotne.
W arszaw a 1957.
W. T aczanow ski —
P taki krajowe
I
—
II.
K raków 1882.
OPISY GATUNKÓW I TABLICE

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin