Roman Loth - Dawni pisarze polscy. Od początków piśmiennictwa do Młodej Polski. Pzewodnik biograficzny i bibliograficzny. TOM 1. A-H.pdf

(49414 KB) Pobierz
!
Ww W
L
4 ~k
I
m
1
W
^ k
V
jt
X l^j
przewodnik biograficzny
i bibliograficzny
Wydawnictwa
Szkolne
i Pedagogiczne
Spółka
Akcyjna
tom p ie r w s z y
http://rcin.org.pl
DAWNI
PISARZE
POLSCY
od początków piśmiennictwa
do Młodej Polski
przewodnik biograficzny
i bibliograficzny
t o m p ie r w s z y
A-H
GD
W
SiP
Warszawa
Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Spółka Akcyjna
http://rcin.org.pl
Z prac Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk
Praca zainicjowana przez
J
arosława
M
aciejew skiego
Koordynacja całości
R
oman
L
oth
Redaktorzy działów
p iś m ie n n ic tw o s ta r o p o ls k ie T
adeusz
W
itczak
lite r a tu r a o ś w ie c e n ia E
lżbieta
A
leksandrowska
lite r a tu r a r o m a n ty z m u Z
ofia
T
rojanowiczowa
literatura pozytywizmu i Młodej Polski
J
arosław
M
aciejewski
(do roku 1987),
następnie
W
iesława
A
i brecht
-S
zymanowska
Autorzy haseł tomu I
W
iesława
A
lbrecht
-S
zymanowska
(WA.-S
z
.),
E
lżbieta
A
leksandrowska
(E.A.),
H
alina
G
acowa
(H.G.),
A
nna
P
olakowska
(A.P),
I
zabella
T
eresińska
(LT),
T
adeusz
W
itczak
(TW),
B
ronisława
Z
drojewska
(B.Z.)
Hasła autorstwa
W
andy
R
oszkow skiej
-S
ykałowęj
zostały uzupełnione
przez
W
iesławę
ALBRECHT-SzYMANOWSKą
(WR.-S.,WA.-Sz.)
Tytuł dotowany przez Ministra Edukacji Narodowej
©
Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Spółka Akcyjna, Warszawa 2000
ISBN 83-02-07524-8 1.1-4; ISBN 83-02-07523-X t.l
http://rcin.org.pl
UWAGI W STĘPNE
Przewodnik biograficzny i bibliograficzny
D awni pisarze polscy
powstał na podstawie dzieła wcześ­
niejszego, opracowanego przed dwunastu laty, lecz wskutek niesprzyjających losów niewydanego
drukiem. Miało być ono podręcznym, funkcjonalnym kompendium z dziedziny historii literatury pol­
skiej, mogącym służyć powszechnie dostępną i aktualną informacją. Wielotomowa seria
Bibliografia
literatury polskiej „Nowy Korbut",
wydawana od roku 1963 i nieukończona do dziś, sposobem opra­
cowania i zakresem zebranych materiałów odpowiadała raczej na zapotrzebowanie naukowe. Jej
realizacja, rozciągnięta w czasie, powodowała konieczność systematycznych uzupełnień; tych jednak
w większości tomów brak. Równolegle więc z kontynuacją
Nowego Korbuta
podjęto prace nad no­
wym słownikiem biobibliograficznym, tym razem o szerszym przeznaczeniu czytelniczym, o większej
zatem selektywności, oferującym za to możliwie najnowszy stan wiedzy biograficznej i bibliograficz­
nej. Wydawało się, że taki typ słownika jest potrzebny i w pewnej mierze będzie mógł uzupełnić Aro­
wego
Korbuta
również w kwerendach prowadzonych dla potrzeb naukowych. Tak powstał, zachowa­
ny jedynie w odbitce maszynopiśmiennej (a częściowo korektowej), słownik
Pisarze polscy.
Jego zespół autorsko-redakcyjny miał znakomite wzory, wśród nich przede wszystkim
Literaturę
p olską
Gabriela Korbuta. Książka ta stworzyła na gruncie polskim nowy typ wydawnictwa dokum en­
tacyjnego, łączącego biogramy autorów z rejestrem ich prac (bibliografią podmiotową) oraz opraco­
wań o nich (bibliografią przedmiotową) i zaproponowała ogólny schemat układu hasła osobowego.
Jej podstawowe założenia powtarzane były w wielu publikacjach informacyjnych poświęconych lite­
raturze, zwłaszcza we wspominanej wyżej serii
Nowy Korbut,
a następnie w słowniku
Współcześni
polscy pisarze i badacze literatury.
Do tej Korbutowej rodziny zaliczał się słownik
Pisarze polscy,
zawdzięczający swe istnienie pomysłowi i trosce Zbigniewa Golińskiego, który jako dyrektor Instytu­
tu Badań Literackich PAN zabiegał o opracowanie i wydanie zminiaturyzowanej i zaktualizowanej
wersji
Nowego Korbuta.
Do tejże rodziny należą również
D awni pisarze polscy.
O ich kształcie - zakresie chronologicznym, doborze haseł, kryteriach selekcji materiałów biblio­
graficznych, o układzie hasła, typie narracji biograficznej, szczegółach opisu - decydowały pierwotne
założenia zespołu autorskiego i jego pierwszego kierownika, redaktora naczelnego i głównego auto­
ra koncepcji dzieła, Jarosława Maciejewskiego. Nie bez wpływu były jednak i dzieje realizacji przed­
sięwzięcia, niepozbawione momentów dramatycznych, przerwane w połowie korekt i wznowione po
dziesięciu latach. Wznowione w zupełnie odmiennej sytuacji nauki, przy innych sposobach pracy,
wśród innych reguł procedury wydawniczej, choć pod tym samym patronatem naukowym Instytutu
Badań Literackich PAN i przez zespół autorski w podobnym, jakkolwiek niepełnym, niestety, składzie.
Praca nad dziełem, tytułowanym jeszcze
Pisarze polscy,
rozpoczęta została w roku 1976. Instytut
Badań Literackich PAN powierzył ją zespołowi autorów związanych z przygotowywaniem
Nowego
Korbuta,
mających więc bogate doświadczenia w pracy nad tego typu kompendiami. W pierwszej
koncepcji, doprowadzonej częściowo do korekt, słownik
Pisarze polscy
obejmował literaturę polską
od jej początków aż po najnowszą współczesność. Redakcja naczelna znajdowała się w rękach Jaro­
sława Maciejewskiego, opiekę merytoryczną nad poszczególnymi epokami literackimi objęli: Tadeusz
Witczak (literatura staropolska), Elżbieta Aleksandrowska (oświecenie), Zofia Trojanowiczowa (ro­
mantyzm), Jarosław Maciejewski (pozytywizm i Młoda Polska), Jadwiga Czachowska (literatura
współczesna, od dwudziestolecia międzywojennego poczynając). Sekretarzem zespołu redakcyjnego
była Anna Polakowska. Zespół autorski - uwzględniając dorywczych współpracowników - liczył 26
osób. Praca, zaplanowana na trzy tomy, obejmująca ponad 2250 haseł, gotowa w pierwszej wersji w
roku 1980, kształt ostateczny otrzymała w roku 1987 i została przekazana do druku w Państwowym
Instytucie Wydawniczym, z perspektywą wydania tomu 1 w roku 1991. Nieprzewidziane wcześniej
trudności, wśród których transformacja ustrojowa i zasadnicza reorganizacja ruchu wydawniczego 5
http://rcin.org.pl
UWAGI WSTĘPNE
odegrały rolę decydującą, spowodowały załamanie się inicjatywy. Państwowy Instytut Wydawniczy od
edycji odstąpił, przekazując Instytutowi Badań Literackich PAN tom 1
Pisarzy polskich
(litery: A-J) w
odbitce korektowej, resztę zaś w maszynopisie. Ta postać dzieła stała się podstawą do dalszych dzia­
łań wydawniczych, dotyczyły one jednak już pracy w innym kształcie i pod innym tytułem.
Wydania słownika podjęły się teraz Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Spółka Akcyjna. Nowe
ustalenia, przyjęte po długich dyskusjach, wprowadziły jedną zmianę zasadniczą: zrezygnowano z ca­
łego działu współczesnego, co zmniejszyło objętość dzieła niemal o jedną trzecią. Decyzja ta podyk­
towana była faktem, że właśnie zaczął ukazywać się w tymże wydawnictwie słownik
Współcześni
polscy pisarze i badacze literatury,
znacznie precyzyjniej i w bogatszym doborze nazwisk rejestrują­
cy polską współczesność literacką, niż pozwalały na to założenia
Pisarzy polskich.
(Prace nad nim
podjął ten sam zespół, który uczestniczył w przygotowaniu działu współczesnego
Pisarzy).
Uznano
więc, że oba dzieła mogą być traktowane w pewnym sensie jako dopełniające się wzajemnie i prze­
mianowano
Pisarzy polskich
na
Dawnych pisarzy polskich,
przyjmując brzmienie tytułu komple­
mentarne w stosunku do tytułu słownika współczesnego. Nie znaczy to, że oba są opracowane do­
kładnie według tych samych zasad. Podobieństw jest jednak wiele, a obydwum dziełom patronuje
tradycja Korbutowa, zachowująca trójdzielność struktury hasła (biogram, bibliografia podmiotowa i
przedmiotowa), faktograficzną opisowość biogramu, chronologię jako podstawę porządkowania
materiału i zwięzłość opisu bibliograficznego.
Słownik
D aw ni pisarze polscy
pomyślany jest jako podręczne kompendium informacyjne, przez­
naczone dla szerokiego kręgu użytkowników. Może być on punktem wyjścia również dla prac nauko­
wych, jakkolwiek selektywność materiałów (o czym niżej) niejednokrotnie zmusi badacza do sięg­
nięcia i po inne źródła. Zapewne okaże się przydatny w procesie studiów polonistycznych w kraju i
za granicą. Sięgać po niego będą, jak można przypuszczać, wydawcy, księgarze, bibliotekarze, dzien­
nikarze, nauczyciele. Będzie wreszcie informatorem dla wszystkich zainteresowanych polską literatu­
rą dawniejszą niż dwudziestolecie międzywojenne.
D o b ó r h a s e ł . Słownik obejmuje sylwetki pisarzy od początków piśmiennictwa polskiego
po okres Młodej Polski. Większość z nich (choć nie wszystkie) ma swoje odpowiedniki w serii
No­
wego Korbuta.
Pierwszym chronologicznie z uwzględnionych autorów jest Bruno z Kwerfurtu, uro­
dzony ok. 974 roku, zmarły w 1009. Granicę końcową
Dawnych pisarzy
wyznacza umownie data
odzyskania niepodległości w listopadzie roku 1918. Ta data otwiera bowiem nową epokę nie tylko
w historii politycznej Polski, ale i w dziejach jej kultury i literatury. Tę datę przyjął jako początkową
słownik
Współcześni polscy pisarze i badacze literatury,
ona wyznacza granicę chronologiczną
między obydwoma dziełami. Zastosowano przy tym zasadę, aby oba słowniki dopełniały się wzajem­
nie, nie dublując haseł osobowych. Jak każda periodyzacja i ta jest umowna, toteż przy wielu pisa­
rzach nie ma ostrych kryteriów zaszeregowania do jednej lub drugiej epoki. Twórczość wielu auto­
rów rozwijała się ponad historycznoliterackimi podziałami periodyzacyjnymi, oni sami należą jedno­
cześnie do Młodej Polski i do lat międzywojennych, a nawet powojennych. Decyzje o włączeniu has­
ła do
Dawnych pisarzy polskich
lub uwzględnieniu go w słowniku współczesnym podejm ow ano in­
dywidualnie, kierując się przede wszystkim wskazówką dorobku twórczego i charakteru pisarstwa:
czas, na który przypadł najpełniejszy rozwój pisarza i najżywsze jego związki z epoką wyznaczają mu
przynależność do jednego z tych dwu słowników. Tak np. Bolesław Leśmian czy Aleksander Święto­
chowski mają swe hasła w
Dawnych pisarzach polskich,
ale Leopold Staff znalazł się słowniku
współczesnym.
W tak przyjętych ramach chronologicznych mieszczą się wszystkie hasła osobowe pisarzy i - wyjąt­
kowo wprowadzane - hasła tytułowe ważniejszych staropolskich dzieł anonimowych. Pojęcie pisarza,
jak i pojęcie literatury, ulegało jednak w ciągu wieków dość istotnym zmianom i zanim się ukształ­
towało ostatecznie, oznaczając literaturę piękną, obejmowało również inne gatunki piśmiennictwa:
hagiografię, kaznodziejstwo, pisarstwo polityczne, prawnicze, filozoficzne, teologiczne, leksykografię
czy pamiętnikarstwo. (Zresztą i w świadomości współczesnej nie wszystkie wymienione dziedziny
traktowane były jako ściśle literackie). Toteż na liście haseł osobowych znalazły się w
Dawnych pisa­
rzach polskich
nazwiska autorów reprezentujących nie tylko literaturę piękną, ale i niektóre inne
dziedziny piśmiennictwa - w zależności od tego, w jakim stopniu współkształtowali oni kulturę lite­
racką i językową swoich czasów. Jest rzeczą oczywistą, że w odniesieniu do początku dziejów kryte­
ria literackości są pojemniejsze, że wraz z postępami specjalizacji nauk i dziedzin piśmienniczych po­
jęcie literatury uzyskiwało coraz wyrazistszą odrębność. Spośród twórców dziewiętnastowiecznych
oprócz pisarzy w ścisłym tego słowa znaczeniu uwzględniono jedynie badaczy literatury.
6
http://rcin.org.pl
Zgłoś jeśli naruszono regulamin